Search
Monday 11 December 2017
  • :
  • :
Latest News

నిజాం అనధికార విదూషకుడు జమాలుద్దీన్

1970-80 దశకం వరకు మన హైదరా బాద్ నగరంలో సయీద్ జమాలుద్దీన్ పేరు బాగా వినిపిస్తూ ఉండేది. ఆయన చెప్పిన హాస్వోక్తులు ఆశువుగా చెప్పిన షాయరీలు, చురకల్లాంటి చెళుకులూ తరచూ వినిపిస్తూ ఉండేవి. నిజానికి ఈయన ఎవరూ? నిజాం రాజు ఆ స్థానంలో విదూషకుడా? కాదు. ఆ యన ఆ స్థానంలో అలాంటి ఎవరూ లేరు. కానీ జమాలుద్దీన్ అనధికారంగా అంతటి వాడే. అక్బర్ ఆ స్థానంలో బీర్‌బల్ లాగా, శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు ఆస్థానంలో తెనాలి రామలింగ మన హైదరాబాద్ సంస్థానాధీశుడు ఏడవ నిజాం కాలంలో సయీద్ జమాలుద్దీన్ ఆ స్థాన విదూషకుడిగా లేడు కానీ, ఆయన దగ్గరే చిరు ఉద్యోగిగా చేరి, క్రమక్రమంగా ‘బాగేఎఆమ్’ పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌కు సూపరిన్‌టెండెంట్ గా పదోన్నతి సాధించాడు.
తెనాలి రామలింగడి గురించి, బీర్‌బల్ గురించి ఎలాగైతే కథలు, పిట్టకతలు వ్యాప్తిలోకి వచ్చాయో జమాలుద్దీన్ పేర అలాం టివే ఎన్నో వ్యాప్తిలోకి వచ్చాయి. ఈ తరం వారికి అవి అభూత కల్ప నలని అనిపిస్తాయి. ‘జమాలుద్దీన్’ అనేది ఎవరో సృష్టించిన ఒక పాత్ర అని కూడా అనుకున్నారు, కానీ జమాలుద్దీన్ నిజాం కాలంలో రంగ ప్రవేశం చేసి, తనదైన తరహాలో పాత్ర పోషణ చేసి ఈ జీవిత నాటకరంగం నుంచి నిష్క్రమించిన ఒక సజీవ విదూషకుడు! నిజాం రాజు ఆయనను ఆస్థాన విదూషకుడిగా నియమించకపోయినా, ప్రజ ల దృష్టిలో ఆయన హైదరాబాద్ సంస్థానానికి విదూషకు డయ్యాడు. దక్కను పీఠభూమిలో హైదరాబాద్‌కు కొన్ని ప్రత్యేకతలున్నాయి. భాషా సంస్కృతులు, ఆచార వ్యవహారాలు ప్రత్యేకమైన వంటకాల వలె జమాలుద్దీన్, సర్వర్ దండా లాంటి వాళ్ళు కూడా హైదరాబాద్ సంస్కృతిలో భాగమైపోయారు. నిజాం కుటుంబానికి అతి సన్నిహి తుడైన జమాలుద్దీన్ టిప్పు సుల్తాన్ వంశంలోని వాడు. 1881లో మద్రాస్‌లో అంటే చెన్నైలో పుట్టాడు. విద్యాబ్యాసం కోసం విద్యా ర్థిగా హైదరాబాద్ చేరాడు. నాటి ప్రముఖ విద్యావేత్త సరోజినీ నాయుడి తండ్రిగారైన అఘోరనాథ ఛట్టోపాధ్యాయ సంరక్షణలో పెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు. మెట్రిక్యులేషన్ పాసయ్యేవరకు సరోజీనీ నాయుడి కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి మెలిసి తిరిగాడు. అఘోరనాథ ఛట్టోపాద్యాయ నిజాం కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్‌గా ఉండేవారు. ఆబీద్ రోడ్డులోని ‘గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్’ భవనం వారి నివాసంగా ఉండేది. కవులకు కళాకారులకు, సామాజిక కార్యకర్తలకు అది కేంద్రంగా విలసిల్లింది. సరోజనీ నాయుడితో పాటు ఆమె సోదరుడు హరీంద్ర నాధ్ ఛట్టోపాధ్యాయ వీరి వయుసువాడే! ఇక్కడ అనుకోకుండా ఇంటాబయటా లభించిన సాహిత్య కళారంగాల వాతావరణం జమాలుద్దీన్ ఎదుగుదలకు దోహదం చేసింది.
అలాగే ఒక మంచి అవకాశం కూడా అనుకోకుండానే చేజిక్కిం ది. జమాలుద్దీన్ నవాబ్ కాజిమ్‌యార్ జంగ్ సోదరి గౌసియా బేగం తో ‘నిఖా’ జరిగింది. నవాబ్ కాజిమ్‌యార్ జంగ్ అంటే మాటలా? నిజాం ప్రభుత్వంలో ఒక ముఖ్యమైన శాఖ నిర్వహిస్తున్న ‘వజీర్’! నవాబుల కుటుంబం అందులో మంత్రిగారి చెల్లెలుతో పెళ్ళి ఇంకే ముంది? జమాలుద్దీన్ స్థాయి ఒక్కసారిగా పెరిగిపోయింది. ఇకనేం నిజాం ప్రభువుతోనూ, అతని కుటుంబసభ్యులతోనూ పరిచయం కావడం, సాన్నిహిత్యం పెరగడం ఇక సహజమే కాదా? ఆ విధంగా జమాలుద్దీన్‌కు సన్నిహితుడయ్యాడు. ఉద్యానవన శాఖలో చిన్న ఉద్యోగిగా చేరి, అనతికాలంలో త్వరితగతిన పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌కు అంటే ‘బాగ్‌ఎఆమ్’కు సూపరింటెండెట్ అయ్యాడు. పబ్లిక్‌గార్డెన్స్‌లో ‘జపనీస్ గార్డెన్’ అభివృద్ధి చేయడానికి నిజాం, జమాలుద్దీన్‌ను జపా న్ పంపించాడు. జమాలుద్దీన్ జపాన్ వెళ్ళి అక్కడి తోటల పెంపకం, నిర్వహణ అంతా అధ్యయనం చేశాడు. హైదరాబాద్‌కు తిరిగొచ్చాక వెంటనే కార్యరంగంలోకి దూకకుండా కాలయాపన చేశాడు. ఈ యన బద్ధకాన్ని గమనించి నిజాం ప్రభువే వెంటపడి ‘ఎంతడబ్బు కావాలో తీసుకో, జపాన్ గార్డెన్ అభివృద్ధి చెయ్యి’ అని ఒత్తిడి చేయ సాగాడు. లక్షరూపాయలు, సంవత్సరం గడువూ కావాలన్నాడు జమాలుద్దీన్ . నిజాం మంజూర్ చేశాడు. కాలం గడిచింది. లక్ష ఖర్చయ్యింది గానీ, “జపాన్ గార్డెన్‌”లో ఒక మొక్కా పెంచలేదు. జపనీస్ పద్ధతిలో ఉద్యానవనం తయారై ఉంటుందనుకుని ఎంతో ఉబలాటంతో నిజాం రాజు తనిఖీకి వచ్చాడు. ‘పని ఎంత వరకు వచ్చింది.’ అని అడిగాడు. “జపాన్ గార్డెన్ అంతా సిద్ధమైంది ప్రభూ! కానీ, ఒక్కటే తక్కువ! జపాన్ నుండి అగ్నిపర్వతాలు దిగుమతి చేసుకోవాల్సి ఉంది!” అని నివేదించుకున్నాడు జమాలుద్దీన్. పిసినిగొట్టూ, కోపిష్టి అయిన నిజాం ప్రభువు మరి ఆ సమయంలో ఏ గుణాన ఉన్నాడో గానీ చిరు నవ్వు నవ్వి వెళ్ళిపోయాడు. గార్డెన్‌కు మరికొంత డబ్బు మంజూరు చేశారు. ఆ తర్వాత జమాలుద్దీన్ తన బద్ధకం వదిలించుకుని, రాత్రిం బవళ్ళు జపనీయ తోట పెంపకం మీద మనసుపెట్టాడు. చివరకు జపనీస్ శైలిలో అద్భుతమైన గార్డెన్ అభివృద్ధి చేశాడు. ఇటీవలి కాలం వరకు పబ్లిక్ గార్డెన్‌లో జపనీస్ విభాగం ప్రపంచ విహార యాత్రికులను ఎంతగానో అలరించేది.
తర్వాత కాలంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లో లలిత కళాతోరణం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ భవన సముదాయం రావడంతో జమాలుద్దీన్ అభి వృద్ధి పరిచిన జపనీస్ గార్డెన్ రూపురేఖలు పూర్తిగా మారిపోయాయి. బేరార్ యువరాజు, నిజాం యువరాజు మొజంజా మొదలైన వారంతా జమాలుద్దీన్‌తో స్నేహంగా ఉండేవారు. అప్పటికి మోటారు వాహనాలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి. గుర్రాలు వాడుకలో ఉండేవి. గుర్రాల మీద స్వారి చేస్తూ ఈ మిత్రులంతా ‘బాగె ఎ ఆమ్’ వచ్చి జమాలుద్దీన్‌తో బాతాఖానీ వేసి, గరమ్ గరమ్ చాయ్ తాగి సరదాగా గడుపుతూ ఉండేవారు.
1940 లో జమాలుద్దీన్ రెడ్ హిల్స్‌లో ఒక చిన్న భవనం కట్టుకు న్నాడు. అది కూడా జపనీస్ శైలిలో ఎంతో అందంగా త యారైంది. దాని పేరు ‘ఫెర్న్‌విల్లా’ అయితే జమాలుద్దీన్ ఆ భవనంలో ఎక్కువ కాలం గడపలేక పోయాడు. కారణం, 1942లో ఆయన అకాల మరణం పొందాడు. కుటుంబంలోని వారంతా అనాధలయ్యారు. జమాలుద్దీన్ కొడుకు ఇంటిలోని వస్తువులన్నీ అమ్ముతున్నట్లు పత్రికాప్రకటన ఇచ్చాడు. అది తెలిసి నిజాం ప్రభువు హుటాహుటినా ‘ఫెర్న్‌విల్లా’కు వెళ్ళాడు. అక్కడి ఆస్థి విలువ ఎంతుందో అధికారుల ను లెక్కగట్టమన్నాడు. వాళ్ళు అటూ ఇటూ కూడా, తీసివేసి చివరకు ఆ ఆస్థి విలువ రెండు లక్షలని తేల్చారు. నిజాం భృకుటి ముడిచాడు. భవనం, ఫర్నీచర్, ఇతర వస్తువులు అన్నీ కలిపి లక్షకు బేరమాడాడు. ప్రభువే ఆ మాట అంటే కాదు, ఇంకా ఎక్కువ ఇచ్చి కొంటామని ఎవరుమాత్రం ముందుకొస్తారూ? ఎంతటి ప్రభువైనా నిజాం పిసి నారి తనం జగద్విఖ్యాతమైంది. ‘దటేల్స్ ఆఫ్ ఇండియన్ ప్రిన్సెస్’ అనే ప్రసిద్ధ గ్రంథంలో కూడా నిజాం పిసినారి తనం నమోదై ఉంది.
జమాలుద్దీన్ బతికి ఉన్నంతకాలం నిజాంను అపహాస్యం చేస్తుం డేవాడు. జమాలుద్దీన్ ‘ఫెర్న్‌విల్లా’ కట్టుకున్న తొలి రోజుల్లో యువ రాజు మొజంజా ఫెర్న్‌విల్లాకు వచ్చి ‘ఇదేమిటి పావురాల గూళ్ళలా గా ఇంత ఇరుకుగా ఉందీ ఇల్లూ ఇందులో ఎట్లా ఉంటారూ? అని హేళనచేశాడు. ‘తన స్థాయికి, తన సంపాదనకు తగినట్టుగా తను కట్టుకున్నానని జమాలుద్దీన్ సవినయంగా మనవి చేసుకున్నాడు. విచిత్రమేమంటే పోలీస్‌యాక్షన్ తర్వాత యువరాజు తన అధికార నివాసం ‘హిల్‌ఫోర్ట్ ప్యాలెస్’ వదిలి, తన తండ్రి నిజాం బేరమాడి కొన్న ఈ ‘ఫెర్న్‌విల్లా ’ లోనే ఇరవైయేళ్ళు నివసించాడు. అలా జమా లుద్దీన్ కట్టిన పావురాల గూడులో యువరాజుకు జీవితం వెళ్ళబో యక తప్పింది కాదు.
జమాలుద్దీన్ పేర ప్రచారంలో ఉన్నా కొన్ని హాస్యోక్తులు చూద్దాం. జమాలుద్దీన్ టోపి ముందు భాగాన్ని వెనక్కి పెట్టుకుని తిరి గేవాడట. అదేమంటే ‘ఏమో నిజాం ప్రభువు గబుక్కున వెనక నుండి వస్తే ఎట్లా? అందుకే ఈ ఏర్పాటు అని అనే వాడట. తెలివి తక్కువ నౌకరు ఇంట్లో మేకు కొడుతున్నాడట. మేకు తలభాగం గొడకు పెట్టి, మొనతేలిన భాగాన్ని బాదుతున్నాడట. అది గమనించిన జమా లుద్దీన్ ‘ఆమేకు ఆ గోడది కాదురా! అదిగో ఎదురుగా ఉన్న గోడది! కదలించకుండా అలాగే తీసుకెళ్ళి ఎదురుగా కొట్టుదిగుతుంది. అని చెప్పాడట. ఒక్కో గోడకు ఒక్కోరకం మేకులుంటాయా అని నౌకరు ఆశ్చర్యపోయాట్ట,. ఒకసారి కారు డ్రైవర్ సడన్‌గా బ్రేక్ వేశాడట. ఏమిటీ ఏమైందీ అని అడిగాడు జమాలుద్దీన్. ‘ ఎదురుగా గొయ్యి ఉంది సాబ్,. చూస్కోలే . మాఫ్‌కర్‌నా’ అన్నాడట డ్రైవర్. “గొయ్యి ఉన్నా నుయ్యి ఉన్నా హారాన్ మోగిస్తూ వెళ్ళిపోవాలే గాని, బ్రేకులు కొట్టి కార్లో ఉన్న వాళ్ళ ప్రాణాలు తీస్తావా?” అని సీరియస్‌గా జోక్ చేశాడట జమాలుద్దీన్.
చదువుకోసం కూతురిని జమాలుద్దీన్ ఢిల్లీ పంపించాడు. అక్కడ ఆమె ‘పింగ్‌పాంగ్’ ఆట నేర్చుకుని తల్లిదండ్రులకు ఉత్తరం రాసింది. “నేను పింగ్‌పాంగ్‌ను వదిలి ఉండలేకపోతున్నానని, దానికి జమాలుద్దీన్ ‘అదిగో చూశావా నీకూతురు ఎవడో చైనా వాడి వలలో పడింది’ అని భార్యను బెదిరించాడట. జమాలుద్దీన్ భార్య గౌజియాబేగం తెలివి తక్కువది కాదు. ‘పింగ్‌పాంగ్’ అంటే టేబుల్ టెన్నిస్ అని భర్తకు తెలియజెప్పింది. నవాబుల కుటుంబంలోంచి వచ్చిన గౌజియాబేగం, స్త్రీ విద్యకు ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ సంస్థానంలో మాంటిస్సోరి విద్యావిధానానికి నాంది పలికిన నారీమణి! ఇక్కడి నుండి పట్టభద్రులైన తొలితరం మహిళల్లో ఆమె ఒకరు. ఆ రోజుల్లోనే ఇంగ్లాండ్ వెళ్ళి, మాంటిస్సోరి విద్యావి ధానాన్ని అధ్యయనం చేసొచ్చి ఇక్కడ ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆమెదే! భర్త జమాలుద్దీన్ అటు ఉద్యానవన శాఖను పరిపుష్టి గావిస్తే, ఇటు ఈమె విద్యారంగాన్ని సుసంపన్నం చేశారు. హైదరాబాద్ చరిత్ర పుటల్లో ఈ దంపతుల పేర్లు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాయి.

Comments

comments