Search
Saturday 17 November 2018
  • :
  • :

రాజధాని పరిపాలన పితలాటకం

Supreme respond on SC and ST judgment

లెఫ్ట్‌నెంట్ గవర్నర్, ఢిల్లీ ప్రభుత్వం సాపేక్ష అధికారాలను వివరిస్తూ సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఇటీవల ఇచ్చిన తీర్పు తలెత్తిన సమస్యలకు పాక్షిక సమాధానం మాత్రమే. అనేక సమస్యలు ఇంకనూ పరిష్కారం కావలసి ఉంది. ఎందుకంటే, దేశ రాజధాని నగరం/ భూభాగం పరిపాలనను రాజకీయాలు విభజిస్తున్నాయి. సుహృద్భావ సహకార బాధ్యతకు బదులు అది ఆధిక్యపోరుగా కనిపిస్తున్నది. ‘యుద్ధం’ ముగియలేదన్నది స్పష్టం, అది మిగతా ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కోరుతున్నది. ఢిల్లీ పరిపాలనకు సంబంధించిన ప్రత్యేక అవసరాలు ఇతర నగరాలు, రాష్ట్రాలకు భిన్నమైనవి అయినందున వాటిని లోతుగా పరిశీలించాలి. రాజధాని నగర పరిపాలనకు సంబంధించి స్పష్టత సాధించటం అసలు సమస్య. దానికి పరిష్కారం దొరక్కపోవటం ప్రస్తుత అధికారాల పోరాటానికి దారి తీసింది. తొలిదానికి పరిష్కారం కనుగొంటే రెండోదానికి జవాబులభిస్తుంది.
సుప్రీంకోర్టు తమ ఏకగ్రీవ తీర్పులో, “క్యాబినెట్ తన నిర్ణయాలన్నిటినీ ఎల్‌జికి తెలియజేయాలి, అయితే అన్ని విషయాల్లో ఆయన ఆమోదం అవసరం లేదు” అని చెప్పింది. “ఢిల్లీ పరిపూర్ణ రాష్ట్రం కాకపోయినప్పటికీ, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి రిజర్వు చేసిన భూమి, పోలీసు, శాంతి భద్రతలు మినహా, ఎల్‌జి మంత్రిమండలి సలహాకు బద్ధుడు” అని కూడా చెప్పింది. మంత్రిమండలి అభిప్రాయంతో విభేదించిన ఏ అంశాన్నయినా ఎల్‌జి రాష్ట్రపతికి నివేదించేందుకు నిబంధన 239ఎఎ అనుమతిస్తున్నది. “స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు చేసే అధికారం ఎల్‌జికి ఇవ్వబడలేదు” అని కూడా సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. ఆ విధంగా సుప్రీంకోర్టు, ‘ఢిల్లీ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం అయినందున అధికారాలన్నీ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉంటాయి, ఎన్నుకోబడిన ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి కాదు’ అని 2016 ఆగస్టులో ఢిల్లీ హైకోర్టు ఇచ్చిన రూలింగ్‌ను త్రోసిపుచ్చింది.

సుప్రీంకోర్టు తమ ఏకగ్రీవ తీర్పులో, “క్యాబినెట్ తన నిర్ణయాలన్నిటినీ ఎల్‌జికి తెలియజేయాలి, అయితే అన్ని విషయాల్లో ఆయన ఆమోదం అవసరం లేదు” అని చెప్పింది. “ఢిల్లీ పరిపూర్ణ రాష్ట్రం కాకపోయినప్పటికీ, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి రిజర్వు చేసిన భూమి, పోలీసు, శాంతి భద్రతలు మినహా, ఎల్‌జి మంత్రిమండలి సలహాకు బద్ధుడు” అని కూడా చెప్పింది. మంత్రిమండలి అభిప్రాయంతో విభేదించిన ఏ అంశాన్నయినా ఎల్‌జి రాష్ట్రపతికి నివేదించేందుకు నిబంధన 239ఎఎ అనుమతిస్తున్నది. “స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు చేసే అధికారం ఎల్‌జికి ఇవ్వబడలేదు” అని కూడా సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది.

రాజధాని పరిపాలనలో తలెత్తినటువంటి వివాదాలకు మూలం రాజ్యాంగ ఏర్పాట్లలో లోపంలో ఉందని ఎవరికైనా అనిపిస్తుంది.
అన్ని ఫెడరల్ రాజ్యాల జాతీయ రాజధాని అందులో భాగమైన ఏదోక రాష్ట్రంలో ఉంది. అధికారుల మధ్య తీవ్రమైన వివాదం ఏదీ సాధారణంగా దాని పరిపాలనకు చేటు చేయదు. ఫెడరల్ రాజధానులు చాలా మేరకు ప్రత్యేక చట్టాలతో పరిపాలించబడుతుంటాయి. ఫెడరేషన్‌లోని ప్రావిన్స్‌లు/ రాష్ట్రాలతో పోల్చినపుడు దానికి తక్కువ స్వయం పరిపాలన, ఫెడరేషన్ పరిపాలనలో దానికి తక్కువ వాటా ఇవ్వబడింది.
“అదర్శనీయమైన ఫెడరేషన్‌లు” గా గుర్తించబడిన మూడు ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు పరిమాణంలో పెద్దవి. వలస వచ్చిన జనాభా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు. జాతీయ రాజధానిగా పనిచేస్తున్న వాటి నగరాలు చిన్నవి. అవి ఫెడరేషన్‌లోని ఇతర ప్రావిన్స్‌లు / రాష్ట్రాలలాగా పని చేయవు.
భారతదేశానికి కూడా రాజధాని భూభాగం అవసరం. దాని పాత్ర, విధులు ఇతర రాష్ట్రాలకు భిన్నంగా, కేంద్ర ప్రభుత్వ బాధ్యతలకు తగినట్లుగా ఉంటాయి. రాజధాని భూభాగం పరిపాలనను దేశంలోని ఏ ఇతర రాష్ట్రం పరిపాలనతో సమానంగా చూడటం అసమంజసం. ఈ అంశాన్ని పార్టీలు, నాయకులకన్నా రాజకీయ శాస్త్రవేత్తలు లోతుగా పరిశీలించాలి.
ఎల్‌జి ఢిల్లీ ప్రభుత్వ పరస్పర ఆధారితను ప్రస్తావిస్తూ ప్రధాన న్యాయమూర్తి రాజధాని ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని వివరించటానికై “ఇచ్చిపుచ్చుకునే (కొలాబరేటివ్) ఫెడరలిజం” అనే పదం ఉదహరించారు. ప్రస్తుత కేసులో ఒక జడ్జీ, తీర్పుతో ఏకీభావం ప్రకటిస్తూనే, ముఖ్యమైన జాతీయ ప్రయోజనాలు ఇమిడి ఉన్న ఫైనాన్స్, పాలసీ విషయాలను ఎల్‌జి రాష్ట్రపతికి నివేదించవచ్చని విడిగా అభిప్రాయం వ్యక్తం చేశారు.
అమెరికాలో రాజధాని నగరం వాషింగ్టన్ డిసి ఫెడరల్ జిల్లా హోదా కలిగి ఉంది. దాన్ని “డిస్ట్రిక్ మోడల్ కాపిటల్‌” అంటారు. 1801లో కాంగ్రెస్ చట్టం ద్వారా దాన్ని ప్రత్యేకించి ఫెడరల్ ప్రభుత్వ అధికారం కింద ఉంచారు. రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 1 ద్వారా దానికి రాష్ట్ర ప్రతిపత్తిని ఉద్దేశపూర్వకంగానే నిరాకరించారు. ‘అటువంటి జిల్లాపై (10 చదరపు మైళ్లు మించకుండా) అన్ని విషయాలకు సంబంధించి దానికే పరిమితమైన శాసనాలు చేసే అధికారం కాంగ్రెస్‌కు ఉంది. అది ఎంచుకున్న రాష్ట్రాల నుంచి వేరు చేయబడుతుంది.
కాంగ్రెస్ ఆమోదించిన ప్రాంతమే యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధికార కేంద్రం అవుతుంది’ అని ఆ ఆర్టికల్ నిర్దేశించింది. అటువంటి ఏర్పాటు “తప్పనిసరి అవసరం”గా అమెరికన్ అధ్యక్షుడు మాడిసన్ విశ్వసించారు. ఏ రాష్ట్రంలో అయితే రాజధాని నెలకొల్పబడిందో ఆ రాష్ట్రం దానిలోకి చొచ్చుకురాకుండా ఫెడరల్ ప్రభుత్వాన్ని కాపాడాలని ఆయన కోరుకున్నాడు. రాజధాని ప్రాంత తటస్థత, జాతీయ భద్రతలను ముఖ్యంగా ఆలోచించారు. రాజధాని నగరానికి రాష్ట్ర ప్రతిపత్తికి వ్యతిరేకంగా ఆయన వాదనలు పెద్ద ఫెడరల్ ప్రభుత్వాలన్నిటికీ వర్తిస్తాయి.
వాషింగ్టన్ డిసికి కాంగ్రెస్‌లో ఓటింగ్ ప్రాతినిధ్యం లేదు. ఆ నగరంపై పరిపాలనాధికారం ఫెడరల్ ప్రభుత్వానిదే. రాష్ట్ర ప్రతిపత్తి ఇవ్వటం ద్వారా కొలంబియా జిల్లాకు (వాషింగ్టన్ డిసి) ఇతర రాష్ట్రాలవలె కాంగ్రెస్‌లో ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలన్న డిమాండ్ ఉంది. అయితే ఢిల్లీకి ఆ సమస్య లేదు. దానికి సొంత చట్టసభ అలాగే పార్లమెంటులో ప్రాతినిథ్యం ఉంది.
కెనడా రాజధాని ఒట్టావా ఏకస్థాయి మున్సిపాలిటీ. దానిపై పెత్తనానికి కౌంటీ లేదా ప్రాంతీయ మున్సిపాలిటీ లేదు. ఒట్టావా సిటీ కౌన్సిల్ దానిపై పరిపాలన సాగిస్తూ మున్సిపల్ సేవలన్నిటినీ అందజేస్తుంది. మేయర్ ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడతారు. ప్రభుత్వం మూడు స్థాయిల్లో మున్సిపాలిటీ, రాష్ట్రం, ఫెడరల్ ఉంటుంది. ఒట్టావా బాధ్యత విషయంలో వాటికి ప్రత్యక్ష అధికారం, కొన్ని అధికారాలు అన్నిటికీ ఉండటం, ఘర్షణ ఏర్పడటం వంటివి ఉన్నాయి. జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం ఒట్టావాను దాటి రెండు రాష్ట్రాలు, అనేక మున్సిపాలిటీలలోకి విస్తరించింది.
ఆస్ట్రేలియాలో, ఆ దేశ రాజ్యాంగం ప్రకారం కానెబేర్రా 1913 నుంచి జాతీయ రాజధాని భూభాగంగా ఉంది. చట్టం ప్రకారం ఆస్ట్రేలియన్ రాజధాని భూభాగం ఆస్ట్రేలియా ఫెడరల్ జిల్లా. ఇతర ఆస్ట్రేలియన్ రాష్ట్రాలవలె దానికి పూర్తిస్థాయి శాసనాధికార స్వతంత్రత లేదు. శాసనసభ ఉంది. దాని నిర్ణయాలను గవర్నర్ జనరల్ అనగా జాతీయ ప్రభుత్వం తిరస్కరించవచ్చు. ఈ వీటో అధికారాన్ని 2011లో రద్దు చేసి, ఆ అధికారాన్ని ఫెడరల్ పార్లమెంటు రెండు సభల్లో మెజారిటీకి దఖలు పరిచారు. ఆ విధంగా రాజధాని నగర పరిపాలనపై కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రజాస్వామక నియంత్రణ వక్కాణించబడింది.
“ఢిల్లీ జాతీయ రాజధానిగా యావద్దేశానికి చెందుతుంది” అని ఢిల్లీ ప్రభుత్వ ఎల్‌జి కేసులో తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు స్పష్టం చేసింది. అది రాజధాని నగర పరిపాలనకు సంబంధించిన విషయం తప్ప, కేవలం ఎల్‌జి, ముఖ్యమంత్రి అధికారాలకు సంబంధించింది కాదు. “సర్వీసుల” కు అనగా అధికారుల పోస్టింగ్‌లు, బదిలీలకు సంబంధించి తాజాగా తలెత్తిన వివాదం రాజధాని పరిపాలనకు సంబంధించిన ప్రాథమిక సమస్యను అధికారం కొరకు పోరాటానికి కుదించింది.
ఢిల్లీ విషయం విలక్షమైంది. అది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య ఫెడరల్ వ్యవస్థ ఏర్పాట్లలో రాజధాని నగరం/ రీజియన్ పరిపాలనకు సంబంధించిన సమస్య. అది పార్టీ రాజకీయాలు, నాయకుల మధ్య ఘర్షణ, అధికార పోరాటాలకు, సంకుచిత రాజకీయాలకు అతీతమైంది. (ఇన్ఫా)

*  డాక్టర్ ఎస్. సరస్వతి 

Comments

comments